Malanka w Czerniowcach – bukowiński karnawał i Malanka-Fest

Malanka (Małanka) to bukowiński karnawał przebierańców, obchodzony w noc noworoczną – tradycyjnie z 13 na 14 stycznia, a coraz częściej, po zmianie kalendarza kościelnego w 2023 r., z 31 grudnia na 1 stycznia. Najbarwniej świętuje się ją na Bukowinie, m.in. w Waszkowcach i Krasnoilsku, a w Czerniowcach od 2011 r. odbywa się Malanka-Fest, czyli festiwal i parada grup malankowych z całego regionu.

Stan na 2026: od 2022 r. na Ukrainie trwa pełnoskalowa wojna. Czerniowce leżą daleko od frontu, ale rządy państw zachodnich odradzają podróże do zachodniej Ukrainy z wyjątkiem niezbędnych, a forma świąt i festiwali w czasie wojny bywa ograniczona. Przed wyjazdem sprawdź komunikaty MSZ.

Ukraina | Malanka to teatralizowana impreza popularna w wielu wsiach Bukowiny – przebrani uczestnicy festiwalu w skansenie w Czerniowcach (Young men in traditional costumes performs Malanka personages - Devil,Did,Baba, Jew etc during ethnic festival in open-air museum of Chernivtsi, Ukraine by JuliaKrizhevskaya, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Czym jest Malanka

Malanka to karnawał z przebieraniem, teatralizowane widowisko, które odbywa się w wielu wsiach Bukowiny. Tradycja zachowała się najlepiej właśnie tu oraz na Pokuciu i w południowym Podolu. O noworocznych zwyczajach w całym kraju piszemy w artykule Ukraiński Sylwester, czyli Malanka.

W dawnych czasach wierzono, że w noworoczną noc spotyka się słońce z księżycem i to staje się początkiem wszystkiego, co nowe. U przodków dzień świętej Melanii (według kalendarza juliańskiego 13 stycznia) symbolizował księżyc, a świętego Wasyla (14 stycznia) – słońce. Wierzono, że w noc z 13 na 14 stycznia Melania wychodzi za mąż za Wasyla.

O zmierzchu po wsi zaczynają chodzić szczodraki w świątecznych przebraniach. Razem z nimi chodzi Melania z kozą i muzykanci. Taka procesja zachodzi do domów i „sprawdza porządek”, robiąc przy tym mnóstwo bałaganu.

Kiedy obchodzi się Malankę

Przez stulecia Malankę świętowano w noc z 13 na 14 stycznia, co odpowiada sylwestrowi według kalendarza juliańskiego. W 2023 r. Prawosławny Kościół Ukrainy i Ukraiński Kościół Greckokatolicki przeszły na nowy kalendarz, dlatego część społeczności obchodzi dziś Malankę 31 grudnia. W wielu wsiach Bukowiny wciąż trzyma się jednak dawnego terminu – przed wyjazdem warto sprawdzić, kiedy świętuje wybrana miejscowość. Więcej o zmianach w kalendarzu świąt przeczytasz w tekście Najważniejsze święta na Ukrainie.

Ukraina | O zmierzchu po wsi zaczynają chodzić szczodraki w świątecznych przebraniach (na zdjęciu festiwal w skansenie w Czerniowcach) (Young men in traditional romanian minority costume performs Malanka during ethnic festival in open-air museum of Chernivtsi, Ukraine by JuliaKrizhevskaya, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Malanka-Fest w Czerniowcach

W kalendarzowym cyklu obrzędowych świąt bukowińska Malanka jest bardzo wyrazista i pełna kolorytu. W zależności od regionu ma różne cechy – można zobaczyć Malankę ukraińską, rumuńską, mołdawską, a nawet besarabską. Ukraiński festiwal Malanek, czyli Malanka-Fest, po raz pierwszy odbył się w 2011 r. Wzięło w nim udział ponad 600 wykonawców, a obejrzało go ok. 10 tys. widzów.

Już w 2012 r. festiwal zamienił się w paradę, która przeszła ulicami centrum Czerniowiec, od placu Filharmonii przez plac Teatralny. Grupy malankowe ocenia jury – bierze pod uwagę mistrzostwo wykonania, twórczą indywidualność i wrażenie, jakie przedstawienie wywiera na publiczności. Doroczna parada Malanki w Czerniowcach odbywa się w styczniu.

Ukraina | Bukowińska Malanka to święto barwne i radosne (Young men in traditional romanian minority costume dancing at Malanka ethnic festival in open-air museum of Chernivtsi, Ukraine by JuliaKrizhevskaya, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Gdzie zobaczyć Malankę

Oprócz parady w Czerniowcach najbardziej znane obchody Malanki odbywają się we wsiach i miasteczkach Bukowiny. Najwięcej turystów przyciągają Waszkowce i Krasnoilsk, a słynne są również obchody w Beleluji, Horoszowej i Niżnim Bereziwie. W okolicy Czerniowiec warto też zobaczyć zamek w Chocimiu.

Najczęstsze pytania

Kiedy obchodzi się Malankę?

Tradycyjnie w noc z 13 na 14 stycznia, czyli w sylwestra według kalendarza juliańskiego. Po reformie kalendarza kościelnego w 2023 r. część społeczności świętuje 31 grudnia, ale wiele wsi Bukowiny pozostaje przy styczniowym terminie.

Gdzie najlepiej zobaczyć Malankę?

Najbarwniej świętuje się ją na Bukowinie. Styczniowa parada Malanki odbywa się w Czerniowcach, a najwięcej turystów przyciągają obchody w Waszkowcach i Krasnoilsku. Znane są też Malanki w Beleluji, Horoszowej i Niżnim Bereziwie.

Czym różni się Malanka od zwykłego sylwestra?

Malanka to przede wszystkim obrzęd ludowy: przebierańcy – m.in. Melania z kozą i muzykanci – chodzą od domu do domu, „sprawdzają porządek” i odgrywają scenki. Zabawa ma zapewnić pomyślność w nowym roku, a jej korzenie sięgają przedchrześcijańskich wierzeń o spotkaniu słońca z księżycem.