Język ukraiński
Opublikowano:
Aktualizacja:
Jedynym językiem państwowym Ukrainy jest ukraiński – język wschodniosłowiański zapisywany cyrylicą, urzędowy od 1989 r. i zapisany w konstytucji z 1996 r. Jego pozycję wzmocniła ustawa językowa, która weszła w życie 16 lipca 2019 r., a po rosyjskiej inwazji w 2022 r. wielu dotąd rosyjskojęzycznych mieszkańców przeszło na ukraiński. Rosyjski jest jednak wciąż powszechnie rozumiany, zwłaszcza na wschodzie i południu kraju.
Ukraina | Spory odsetek mieszkańców Ukrainy używa na co dzień języka rosyjskiego (by Aviavlad na licencji Pixabay)
Język mieszkańców Ukrainy
Przemierzając ukraińskie miasta i wsie, często usłyszeć możemy również inne języki słowiańskie, np. polski i białoruski, a także należący do grupy języków romańskich rumuński i niezwykle egzotycznie brzmiący węgierski (grupa ugrofińska). O społecznościach, które się nimi posługują, piszemy w artykule Mniejszości narodowe na Ukrainie.
Według danych sprzed 2019 r., gdy powstawał ten tekst, wyłącznie językiem ukraińskim posługiwało się na co dzień ok. 40% społeczeństwa, a ok. 25% stanowiły osoby mówiące zarówno po ukraińsku, jak i po rosyjsku. Po 2022 r. udział ukraińskiego w życiu codziennym wyraźnie wzrósł, choć dokładne proporcje trudno dziś ustalić – ostatni spis powszechny przeprowadzono w 2001 r.
Przed 2022 r. język ukraiński dominował w zachodnich regionach Ukrainy, w środkowej części kraju oraz w stolicy równolegle używano ukraińskiego i rosyjskiego, zaś we wschodniej i południowej Ukrainie oraz na Krymie większość mieszkańców posługiwała się rosyjskim. Podziały te były w dużej mierze skutkiem wieloletniej rusyfikacji wschodu i południa kraju. Więcej o tym, kto i gdzie mieszka na Ukrainie, przeczytasz w tekście Ludność Ukrainy.
Ukraina | Pomnik ukraińskiego wirtuoza słowa - poety Tarasa Szewczenki (by Yevhen1971 na licencji Pixabay)
Przydatne zwroty
Apostrof w kolumnie „wymowa” oznacza akcentowaną sylabę, która następuje po nim.
Przyjazd na Ukrainę
| Polski | Ukraiński | Wymowa |
|---|---|---|
| Chciałbym / Chciałabym wymienić walutę | Я б хотів / хотіла поміняти валюту | ja b chot’iŭ / chot’iła pomin’aty wal’utu |
| Proszę o paszport | Ваш паспорт, будь ласка | wasz p’asport, bud’ ł’aska |
| Proszę tu podpisać | Підпишіть, будь ласка, ось тут | pidpysz’yt’, bud’ ł’aska, os’ tut |
Poznajmy się
| Polski | Ukraiński | Wymowa |
|---|---|---|
| Jak masz na imię? | Як вас звати? | jak was zw’aty? |
| Gdzie mieszkasz? | Де ви живете? | de wy żywet’e? |
| Mieszkam w… | Я живу в… | ja żyw’u u… |
| Jaki język znasz? | Яку мову ви знаєте? | jak’u m’owu wy zn’ajete? |
| Nie rozumiem po ukraińsku | Я не розумію української мови | ja ne rozum’iju ukraj’inśkoji m’owy |
| Jakiej jesteś narodowości? | Хто ви за національністю? | chto wy za nacion’alnistiu? |
Zwroty grzecznościowe
| Polski | Ukraiński | Wymowa |
|---|---|---|
| Dzień dobry! | Добрий день! | d’obryj deń! |
| Dzień dobry! (rano) | Доброго ранку! | d’obroho r’anku! |
| Dobry wieczór | Добрий вечір | d’obryj w’eczir |
| Cześć! | Привіт! | pryw’it! |
| Jak się masz? | Як поживаєш? | jak pożyw’ajesz? |
| Dziękuję | Дякую | d’akuju |
| Do widzenia! | До побачення! | do pob’aczennia! |
| Dobranoc! | На добраніч! | na dobr’anicz! |
Czas
| Polski | Ukraiński | Wymowa |
|---|---|---|
| Ile czasu to potrwa? | Скільки часу це триватиме? | sk’ilky cz’asu ce tryw’atyme? |
| Która godzina? | Котра година? | kotr’a hod’yna? |
| O której godzinie? | О котрій годині? | o kotr’ij hod’yni? |
| O której godzinie mam przyjść? | О котрій годині мені прийти? | o kotr’ij hod’yni men’i pryjt’y? |
W hotelu
| Polski | Ukraiński | Wymowa |
|---|---|---|
| Czy są wolne pokoje? | Чи є вільні номери? | czy je w’ilni nomer’y? |
| Chciałbym / Chciałabym pokój dwuosobowy | Я б хотів / хотіла номер на двох | ja b chot’iŭ / chot’iła n’omer na dwoch |
| Chciałbym / Chciałabym pokój z widokiem na morze | Я б хотів / хотіла номер з видом на море | ja b chot’iŭ / chot’iła n’omer z w’ydom na m’ore |
| Czy mam zapłacić teraz czy później? | Мені платити зараз чи пізніше? | men’i płat’yty z’araz czy pizn’isze? |
W sklepie
| Polski | Ukraiński | Wymowa |
|---|---|---|
| Ile to kosztuje? | Скільки це коштує? | sk’ilky ce k’osztuje? |
| Chciałbym / Chciałabym kupić… | Я б хотів / хотіла купити… | ja b chot’iŭ / chot’iła kup’yty… |
| Proszę mi pokazać… | Покажіть мені, будь ласка… | pokaż’yt’ men’i, bud’ ł’aska… |
| Apteka | Аптека | apt’eka |
| Cukiernia | Кондитерська | kond’ytersjka |
| Kawiarnia | Кав’ярня, кафе | kawj’arnia, kaf’e |
| Księgarnia | Книгарня | knyh’arnia |
| Salon fryzjerski | Перукарня | peruk’arnia |
Jeśli przed wyjazdem chcesz lepiej poznać kraj, zajrzyj też do artykułu Ukraina – o czym szumią zielone stepy?.
Najczęstsze pytania
Czy na Ukrainie można porozumieć się po rosyjsku?
Rosyjski jest wciąż powszechnie rozumiany, zwłaszcza na wschodzie i południu, ale od 2022 r. wielu Ukraińców świadomie z niego rezygnuje. Lepiej zacząć rozmowę po ukraińsku, angielsku lub po polsku – na zachodzie kraju, szczególnie we Lwowie, wiele osób rozumie też polski.
Czy Polak zrozumie język ukraiński?
Oba języki są słowiańskie i mają sporo wspólnego słownictwa, więc proste zwroty łatwo zrozumieć. Trudnością jest cyrylica oraz tzw. fałszywi przyjaciele – słowa brzmiące podobnie, ale znaczące coś innego. Warto nauczyć się alfabetu przed wyjazdem.
Jaki jest status języka ukraińskiego?
Ukraiński jest jedynym językiem państwowym Ukrainy. Ustawa z 2019 r., która weszła w życie 16 lipca 2019 r., wzmocniła jego pozycję m.in. w administracji, edukacji, mediach i usługach. Przed wyjazdem warto więc nauczyć się choćby kilku podstawowych zwrotów.